De Stad Antwerpen werkt aan een nieuwe bouwcode. Daarmee wil de stad de kwaliteit van de gebouwen en de open ruimte verbeteren. De nieuwe bouwcode wil een antwoord bieden op actuele en toekomstige vragen over onder andere een divers en betaalbaar woningaanbod, omgang met groen en water in de stad, duurzame energietechnieken en parkeren. Ze bevat minder regels, zou duidelijker zijn en makkelijker om toe te passen. Vanaf haar inwerkingtreding (thans voorzien in mei-juni 2024) zal de nieuwe bouwcode de huidige bouwcode vervangen en van toepassing zijn op alle bouwprojecten in Antwerpen. Dit zal ongetwijfeld een impact hebben op de vergunbaarheid van vastgoedprojecten in de stad. Wie opmerkingen of bezwaren wil indienen, kan dit van 13 november 2023 tot en met 12 januari 2024. Dan gaan het ontwerp van bouwcode en milieueffectenrapport in openbaar onderzoek.
De (nieuwe) principes op een rij
De nieuwe bouwcode kan worden gesitueerd tegen de achtergrond van het Strategisch Ruimteplan Antwerpen (SRA) dat in opmaak is. De bouwcode vertaalt de visie van het SRA naar generieke voorschriften voor het grondgebied van de stad Antwerpen.
De nieuwe bouwcode maakt aanpassingen mogelijk aan het historisch erfgoed die moeten toelaten om het historisch erfgoed in de toekomst te blijven gebruiken. Aanpassingen van het historisch erfgoed zijn nodig om tegemoet te komen aan de huidige noden, onder meer in het kader van de toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers of om de voorwaarden van de brandweer te respecteren. De nieuwe bouwcode laat dergelijke aanpassingen toe door meer concreet het behoud van de erfgoedwaarden af te wegen ten opzichte van de mogelijkheden tot transformatie en functionele herbestemming.
De stad Antwerpen wil een gezonde woningmix waarbij aandacht gaat naar betaalbaar wonen, starterswoningen, voldoende ruime woongelegenheden. Met oog daarop worden kwaliteitseisen voor woningen opgelegd, zoals een minimale woonoppervlakte, de daglichttoetreding en luchttoevoer. Daarnaast wordt de eengezinswoning met een totale bruto vloeroppervlakte tot 350m² beschermd. Het wordt ook mogelijk om kamers in grote ééngezinswoningen aan studenten te verhuren wanneer de eigenaar er zelf ook woont (“hospitawonen”). Ook cohousing (“coliving”) wordt gemakkelijker.
Op bepaalde plaatsen zal hoger gebouwd kunnen worden zodat meer woningen kunnen worden gebouwd. Dit moet gebeuren op maat van de omgeving. Wanneer er hoger gebouwd wordt, moet er meer oppervlakte onthard worden. Bouwfirma’s zullen voortaan ook een bijdrage moeten leveren in het stadsgroenfonds om ontharding en vergroening te financieren.
De bouwcode bevat verder ook een aantal maatregelen ter bescherming van het klimaat. Er wordt gefocust op meer groene ruimte en de opvang van regenwater. Verharde oppervlaktes worden beperkt: maximaal 1/3e van de tuinzone mag verhard zijn en bij een functiewijziging van bijvoorbeeld een winkel naar een woning, moet er minimaal 20% van de oppervlakte onthard worden. Het hemelwater afkomstig van verharde oppervlaktes moet infiltreren op eigen terrein en mag niet afstromen naar het openbaar domein. Er komen ook meer mogelijkheden voor duurzame energie. De bouwcode bevat ook een nieuwe regel voor groendaken. Als een groendak op een plat dak niet mogelijk is, moet de dakbedekking lichtkleurig zijn.
Wat parkeren betreft, blijft het POET-principe (parkeren op eigen terrein) behouden, zowel voor auto’s als voor fietsen. De autoparkeernorm bij woningen wordt (beperkt) verlaagd. Sinds 1 augustus is het ook alleen nog maar mogelijk voor bewoners en vergunninghouders om nog op straat te parkeren in de nieuwe parkeerzone. Er is echter een uitzondering voor zorgverstrekkers, bepaalde ondernemers en autodelers met de juiste vergunning.
De strategische beleidsnota detailhandel van 2019 wordt opgenomen in de bouwcode. Het opdelen van detailhandelsruimten kan in bepaalde gevallen worden toegestaan ( het tegengaan van leegstand, het behoud van een voldoende gevarieerd aanbod,…) indien voldaan is aan gebiedsgerichte kwaliteitseisen. De gebieden in kernwinkelgebieden krijgen aangepaste regels.
Verder wil de stad de ruimte voor bedrijvigheid in woongebieden beschermen. Bedrijfssites die in woongebied liggen mogen daarom niet zomaar omgevormd worden tot woongelegenheden, tenminste voor zover de bedrijvigheid verzoenbaar is met de woningen in de buurt. Vrachtwagens moeten in nieuwe bedrijfsgebouwen ín het gebouw leveren hetgeen betekent dat er op de gelijkvloerse verdieping voldoende hoge plafonds moeten zijn.
Tot slot wordt de harmonieregel gewijzigd: constructies die sterk afwijken van omliggende stedenbouwkundige context kunnen in overweging worden genomen, op voorwaard dat dit vooraf voor advies wordt voorgelegd aan de stadsbouwmeester. Daarnaast moet de impact van het volume van het voorziene gebouw worden beoordeeld en afgewogen op basis van een aantal criteria vermeld in artikel 6.
What’s in it?
In de nieuwe bouwcode worden een aantal bestaande principes behouden. Sommige daarvan worden versoepeld (bijvoorbeeld door toe te laten om op bepaalde plaatsen hoger te bouwen, versoepeling van de erfgoedregels), andere worden verstrengd (bijvoorbeeld minimale oppervlaktenormen voor appartementen en minimale kwaliteitseisen voor buitenruimtes) Er worden daarnaast ook een aantal nieuwe principes in verankerd. De vaststelling is in ieder geval dat de nieuwe bouwcode minder regels bevat (van 47 naar 33 artikels) en ook minder detailregels, maar of dit meer duidelijkheid (en rechtszekerheid) zal geven, zoals nochtans door de stad wordt beoogd, is nog maar de vraag. Eens te meer nu de nieuwe bouwcode meer ruimte laat om af te wijken van de voorschriften die daarin zijn opgenomen.
Volgende stappen
Van 13 november 2023 tot en met 12 januari 2024 gaan het ontwerp van bouwcode en milieueffectenrapport in openbaar onderzoek. Tijdens het openbaar onderzoek kunnen opmerkingen en bezwaren worden ingediend. Vermoedelijk zal de nieuwe bouwcode in werking treden in mei-juni 2024, na definitieve vaststelling en publicatie in het Belgisch Staatsblad. De nieuwe bouwcode zal van toepassing zijn voor aanvragen tot omgevingsvergunningen ingediend na de inwerkingtreding ervan. Tot de nieuwe versie is goedgekeurd, blijft de huidige bouwcode van kracht.
Wie bijkomende vragen heeft of bijstand wenst voor het indienen van een bezwaar ter gelegenheid van het openbaar onderzoek, kan terecht bij het Team Omgevingsrecht van Schoups