De Europese Commissie heeft een voorstel gelanceerd om de plaatsing van overheidsopdrachten op gebied van veiligheid en defensie, en de overdracht van defensiegerelateerde producten, te versnellen, vereenvoudigen en efficiënter te maken. Met deze hervorming beoogt de EU sneller en efficiënter in te spelen op de groeiende veiligheidsdreigingen, alsook de administratieve lasten te verlagen en de samenwerking tussen lidstaten en defensiebedrijven te versterken. Het doel is duidelijk: tegen 2030 moet Europa beschikken over een sterke, veerkrachtige en strategisch autonome defensiecapaciteit.
Op 17 juni 2025 heeft de Europese Commissie een voorstel voor een richtlijn (2025/0177) ingediend dat gericht is op het versterken van de Europese defensiemarkt. Dit voorstel beoogt de richtlijnen 2009/43/EG (overdracht van defensiegerelateerde producten) en 2009/81/EG (overheidsopdrachten op defensie- en veiligheidsgebied) aan te passen aan de huidige geopolitieke realiteit. Dit ligt in lijn met de visie van het Witboek over de gereedheid van de Europese defensie 2030. De aanleiding laat zich raden: de Russische invasie van Oekraïne heeft de noodzaak benadrukt van een snellere, efficiëntere en meer geïntegreerde aanpak binnen de Europese Unie op het gebied van defensie.
Hieronder worden de belangrijkste initiatieven uit het voorstel van de Europese Commissie besproken.
· Betreffende overheidsopdrachten op defensie- en veiligheidsgebied
Een van de meest opvallende wijzigingen is de verhoging van de drempelbedragen voor defensieopdrachten: van 443.000,00 EUR naar 900.000,00 EUR voor leveringen en diensten, en van 5.538.000,00 EUR naar 7.000.000,00 EUR voor werken. Dit heeft als gevolg dat meer opdrachten zonder voorafgaande bekendmaking kunnen worden geplaatst en de administratieve last voor de aanbestedende overheden aanzienlijk afneemt.
Daarnaast stelt de Commissie voor om enkele plaatsingsprocedure van de klassieke sectoren – met name de openbare procedure, het dynamische aankoopsysteem en het innovatiepartnerschap – ook in te voeren op defensie- en veiligheidsgebied, om zo de aanbestedende overheden meer flexibiliteit te bieden en de inkoop van innovatie te ondersteunen.
Tevens zou er een vereenvoudigde procedure ingevoerd worden voor de rechtstreekse aanbesteding van innovatieve producten of diensten die voortvloeien uit parallelle concurrerende onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten.
Ook de regels rond gezamenlijke aankopen zouden worden geactualiseerd om in crisissituaties sneller en efficiënter te kunnen optreden. Zo zouden lidstaten identieke defensieproducten of producten die slechts kleine wijzigingen ondergaan – het gaat om “off-the-shelf” producten –, kunnen aankopen via een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking. Dit zou mogelijk zijn wanneer ten minste drie lidstaten tot aankoop wensen over te gaan.
Voorts zouden er bepalingen moeten worden vastgesteld die het mogelijk maken dat lidstaten kunnen toetreden tot op onderzoek en ontwikkeling gebaseerde samenwerkingsprogramma’s, ook nadat de onderzoeks- en ontwikkelingsfase is afgerond. Voor dergelijke projecten kan onder dezelfde voorwaarden gebruik worden gemaakt van de uitsluitingsregeling die geldt voor samenwerkingsprogramma’s op het gebied van onderzoek en ontwikkeling.
Daarnaast zou ook de maximale looptijd van raamovereenkomsten worden verlengd van zeven naar tien jaar om de lidstaten meer voorspelbaarheid en stabiliteit te bieden.
Ook zouden de rapportageverplichtingen in verband met overheidsopdrachten op defensiegebied worden verminderd om de administratieve lasten voor de lidstaten te verlichten.
Tot slot biedt het voorstel meer ruimte voor de wijziging van lopende opdrachten. Het zou mogelijk worden om een opdracht gedurende de looptijd te wijzigen wanneer, in essentie:
- in de opdrachtdocumenten een duidelijke, nauwkeurige en ondubbelzinnige herzieningsclausule is opgenomen, of;
- het noodzakelijk is dat de oorspronkelijke opdrachtnemer aanvullende werken, leveringen of diensten uitvoert, omdat (1) het om economische of technische redenen – bijvoorbeeld vanwege vereisten inzake interoperabiliteit – niet mogelijk is een andere opdrachtnemer in te schakelen, en (2) een wijziging van opdrachtnemer tot aanzienlijk ongemak of aanzienlijke kostenstijging zou leiden.
· Betreffende de overdracht van defensiegerelateerde producten
De Commissie stelt ook voor om de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de EU aanzienlijk te vereenvoudigen.
Zo zouden lidstaten in specifieke gevallen geen voorafgaande toestemming meer hoeven te bekomen voor overdrachten, bijvoorbeeld wanneer het gaat om projecten die gefinancierd worden via EU-programma’s voor de defensie-industrie, of in crisissituaties.
De algemene overdrachtsvergunning zou ook worden uitgebreid tot overdrachten door gecertificeerde entiteiten, naast de overdracht aan gecertificeerde Europese defensieondernemingen.
Er zouden tevens algemene overdrachtsvergunningen worden ingevoerd voor industriële defensieprojecten van de EU.
***
De Commissie benadrukt dat deze hervormingen niet alleen gericht zijn op administratieve vereenvoudiging, maar ook op het versterken van de Europese strategische autonomie. Door de regels te stroomlijnen en de samenwerking tussen lidstaten en bedrijven te bevorderen, wil de EU haar defensiegereedheid tegen 2030 aanzienlijk verhogen. De verwachte investeringen in defensie lopen op tot minstens 800 miljard EUR in de komende vier jaar, waarvan een groot deel via overheidsopdrachten zal verlopen.
Tot slot maakt dit voorstel deel uit van het bredere Refit-programma van de Commissie, dat erop gericht is om wetgeving resultaatgerichter en minder belastend te maken. De voorgestelde wijzigingen zijn dan ook zorgvuldig afgestemd op de noden van de defensiesector, zonder afbreuk te doen aan transparantie en controle.
De bal ligt nu in het kamp van het Europees Parlement, die het voorstel verder zal behandelen.
Indien u meer informatie wenst over overheidsopdrachten op gebied van veiligheid en defensie, kunt u steeds contact opnemen met Sophie Bleux, Ellen Gerits en Lieze Verheyen.