Overslaan naar inhoud

Bestuurdersaansprakelijkheid: de spelregels

20 november 2026

Wie een bestuursmandaat opneemt in een vennootschap of vereniging, krijgt niet alleen de bevoegdheid om mee richting te geven aan die organisatie. Aan die bevoegdheid zijn ook verantwoordelijkheden verbonden. Wanneer een bestuurder bij de uitoefening van zijn of haar mandaat fouten maakt, kan hij of zij in bepaalde omstandigheden persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

Dat betekent niet dat elke verkeerde inschatting, ongelukkige beslissing of tegenvallende investering automatisch tot aansprakelijkheid leidt. Ondernemen gaat nu eenmaal gepaard met risico’s en van bestuurders kan niet worden verwacht dat zij de toekomst foutloos voorspellen. Wel is het belangrijk dat bestuurders de voornaamste spelregels kennen en begrijpen, zodat zij hun mandaat op een zorgvuldige en geïnformeerde manier kunnen uitoefenen.

Dit artikel vormt het eerste deel van een bredere reeks bijdragen over bestuurdersaansprakelijkheid. In deze eerste bijdrage zetten wij de algemene principes en het juridische kader rond bestuurdersaansprakelijkheid uiteen. In de volgende bijdragen gaan wij dieper in op een aantal specifieke aansprakelijkheidsgronden en praktische aandachtspunten.

1.      Bestuurdersaansprakelijkheid in vele vormen

Bestuurders kunnen tijdens de uitoefening van hun mandaat met verschillende aansprakelijkheidsgronden worden geconfronteerd. Grofweg kunnen drie categorieën worden onderscheiden.

a)      Vennootschapsrechtelijke bestuurdersaansprakelijkheid

Een eerste categorie betreft de algemene vennootschapsrechtelijke bestuurdersaansprakelijkheid. Het basisprincipe daarvan is opgenomen in artikel 2:56 van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (het "WVV"). Op grond van deze bepaling kunnen bestuurders aansprakelijk worden gesteld voor fouten die zij bij de uitoefening van hun opdracht begaan. Deze regeling is niet alleen van toepassing op bestuurders van vennootschappen, maar in beginsel ook op de bestuurders van andere rechtspersonen die door het WVV worden geregeld, waaronder verenigingen en stichtingen.

Binnen deze algemene categorie zijn verschillende soorten fouten denkbaar. Een bestuurder kan bijvoorbeeld tekortschieten in de algemene zorgvuldigheid die van hem of haar wordt verwacht. Daarnaast kan een bestuurder een specifieke bepaling van het WVV of van de statuten overtreden. Te denken valt onder meer aan de niet-naleving van de belangenconflictprocedure, het laattijdig opstellen of neerleggen van de jaarrekening, het niet toepassen van de alarmbelprocedure of het nemen van een beslissing buiten de wettelijke of statutaire bevoegdheden van het bestuursorgaan.

b)      Bestuurdersaansprakelijkheid bij insolventie

Een tweede categorie bestaat uit de bijzondere aansprakelijkheidsgronden in een context van insolventie. Wanneer een onderneming in financiële moeilijkheden verkeert, vragen de verantwoordelijkheden van haar bestuurders bijzondere aandacht. Boek XX van het Wetboek van economisch recht (het "WER") bevat in dat verband specifieke aansprakelijkheidsgronden, onder meer voor een kennelijk grove fout die heeft bijgedragen tot het faillissement.

c)      Aansprakelijkheidsgronden binnen specifieke rechtsdomeinen

Een derde categorie omvat de administratieve, fiscale, sociaalrechtelijke en strafrechtelijke aansprakelijkheidsgronden die hun oorsprong vinden buiten het eigenlijke vennootschapsrecht. De toepasselijke verplichtingen kunnen sterk verschillen naargelang de sector waarin een onderneming of vereniging actief is. Bestuurders kunnen bijvoorbeeld worden geconfronteerd met aansprakelijkheidsrisico’s op het vlak van fiscaliteit, sociale wetgeving, milieu, gegevensbescherming, witwaspreventie of welzijn op het werk. Bepaalde inbreuken worden bovendien strafrechtelijk gesanctioneerd. Een bestuursmandaat moet daarom steeds worden bekeken binnen het ruimere regelgevende kader waarin de betrokken onderneming functioneert.

Deze drie categorieën staan niet noodzakelijk los van elkaar. Eenzelfde gedraging kan, afhankelijk van de omstandigheden, onder meerdere aansprakelijkheidsgronden vallen. Een gebrekkige opvolging van de financiële toestand van een vennootschap kan bijvoorbeeld zowel een algemene bestuursfout als een fout in een insolventiecontext uitmaken. In bepaalde gevallen kan daarnaast ook strafrechtelijke verantwoordelijkheid ontstaan.

In deze reeks van bijdragen gebruiken wij de term ‘bestuurdersaansprakelijkheid’ in beginsel uitsluitend voor de algemene vennootschapsrechtelijke bestuurdersaansprakelijkheid, tenzij specifiek anders aangegeven.

2.      Wat wordt van een bestuurder verwacht?

Artikel 2:51 WVV bepaalt dat iedere bestuurder gehouden is tot een behoorlijke vervulling van het aan hem of haar opgedragen mandaat. Achter deze ogenschijnlijk eenvoudige regel gaat een ruim en veelzijdig takenpakket schuil.

In algemene zin moet het bestuursorgaan de onderneming sturen en de verwezenlijking van haar doel nastreven. Bij een vennootschap betekent dit dat de bestuurders het beleid en de strategie bepalen en daarbij steeds handelen in het belang van de vennootschap. Volgens het Belgische Hof van Cassatie wordt het vennootschapsbelang, op enigszins cryptische wijze, bepaald door “het collectief winstbelang van haar huidige en toekomstige aandeelhouders” zodat dit begrip ruimte laat voor de interpretatie door de rechter. In elk geval moet onderstreept worden dat het belang van een vennootschap kan verschillen van het belang van haar moedervennootschap. Bij verenigingen moet het bestuursorgaan waken over de verwezenlijking van het belangeloos doel waarvoor de vereniging werd opgericht.

Daarnaast legt het WVV een aantal concrete verplichtingen rechtstreeks bij het bestuursorgaan, zoals het opstellen van de ontwerpjaarrekening en het jaarverslag, de tijdige neerlegging van de jaarrekening en de toepassing van de alarmbelprocedure. Deze verplichtingen gelden doorgaans als resultaatsverbintenissen en behoren tot de eigen verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan. Zij kunnen bijgevolg niet zonder meer aan anderen worden overgedragen.

Meer specifiek heeft het bestuursorgaan van een vennootschap volgende kerntaken:

  • Het sturen van de onderneming: Het bestuursorgaan bepaalt de algemene koers en strategie van de vennootschap. De uitvoering van het operationele beleid kan het aan het management of het dagelijks bestuur toevertrouwen, in het bijzonder wanneer daarvoor specifieke technische of operationele expertise vereist is.
  • Het uitoefenen van toezicht: Het bestuursorgaan houdt toezicht op het management en het dagelijks bestuur en volgt op hoe de onderneming wordt geleid. Daarvoor moet het erop toezien dat het tijdig over voldoende en betrouwbare informatie beschikt.
  • Het verlenen van advies aan leidinggevenden en personeel: Het bestuursorgaan fungeert als klankbord voor het management en het dagelijks bestuur. Het bespreekt belangrijke beleidsvoorstellen, toetst de daaraan verbonden uitgangspunten en risico’s en stuurt bij waar nodig. Deze rol veronderstelt dat bestuurders zich onafhankelijk opstellen, voldoende geïnformeerd zijn en verder kijken dan de informatie die hun wordt voorgelegd.

3.      Interne en externe bestuurdersaansprakelijkheid

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen interne en externe aansprakelijkheid van bestuurders.

Interne bestuurdersaansprakelijkheid heeft betrekking op de verhouding tussen de bestuurder en de rechtspersoon waarin hij of zij het mandaat uitoefent. De bestuurder heeft tegenover die rechtspersoon de contractuele verplichting om de opgedragen bestuurstaak behoorlijk te vervullen. Wanneer een bestuurder hierin tekortschiet en de rechtspersoon daardoor schade lijdt, kan de rechtspersoon de bestuurder onder bepaalde voorwaarden aansprakelijk stellen. De beslissing om namens een vennootschap een aansprakelijkheidsvordering tegen een bestuurder in te stellen, behoort tot de bevoegdheid van de algemene vergadering.

Sinds de afschaffing van het samenloopverbod in Boek 6 BW, kan de vennootschap de bestuurder nu gemakkelijker buitencontractueel aanspreken. Dit komt uitgebreider aan bod in een latere bijdrage.

Externe bestuurdersaansprakelijkheid betreft daarentegen de aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover derden. Denk aan schuldeisers, contractspartijen, werknemers, overheidsinstanties of andere personen die door een fout van de bestuurder schade hebben geleden. Zoals iedereen aansprakelijk kan worden gesteld voor zijn of haar onrechtmatige daden, kan ook een bestuurder buitencontractueel aansprakelijk zijn voor fouten die hij of zij maakt bij de uitoefening van het bestuursmandaat.

 

4.      Niet iedere fout leidt tot aansprakelijkheid

De vaststelling dat een bestuurder een fout heeft gemaakt, volstaat op zichzelf niet om tot aansprakelijkheid te besluiten. Zowel bij interne als bij externe bestuurdersaansprakelijkheid moeten in beginsel drie voorwaarden zijn vervuld: er moet sprake zijn van een fout, van schade en van een oorzakelijk verband tussen beide. De persoon die de bestuurder aansprakelijk stelt, moet deze voorwaarden aantonen, behoudens wanneer een bijzondere wettelijke regeling in een afwijkende bewijsregeling of een vermoeden voorziet.

De fout kan bestaan uit de schending van een concrete wettelijke of statutaire verplichting. Daarnaast kan een bestuurder een fout begaan door niet te handelen zoals van een normaal voorzichtige en zorgvuldige bestuurder, geplaatst in dezelfde omstandigheden, mag worden verwacht.

Daarnaast moet er werkelijk schade zijn geleden. Een loutere schending van een regel zonder aantoonbare schade zal in beginsel niet tot een verplichting tot schadevergoeding leiden. Ten slotte moet worden aangetoond dat de schade het gevolg is van de fout. Wanneer dezelfde schade zich ook zonder de fout zou hebben voorgedaan, ontbreekt in beginsel het vereiste oorzakelijke verband.

In bepaalde gevallen komt de wet de benadeelde tegemoet met een vermoeden. Bij de laattijdige voorlegging of neerlegging van de jaarrekening wordt de door derden geleden schade bijvoorbeeld, behoudens tegenbewijs, vermoed voort te vloeien uit dat verzuim. De precieze toepasselijke bepaling blijft daarom steeds van belang.

 

5.      Beleidsvrijheid en marginale aansprakelijkheidstoetsing

Bestuurders nemen vaak beslissingen op basis van onvolledige informatie en in omstandigheden waarin meerdere redelijke keuzes mogelijk zijn. Dat een investering mislukt, een nieuwe activiteit niet het verhoopte succes kent of een commerciële strategie achteraf ongunstig blijkt, betekent niet automatisch dat de bestuurder een fout heeft begaan.

Artikel 2:56 WVV bepaalt daarom dat bestuurders slechts aansprakelijk zijn voor beslissingen, daden of gedragingen die zich kennelijk buiten de marge bevinden waarbinnen normaal voorzichtige en zorgvuldige bestuurders, geplaatst in dezelfde omstandigheden, redelijkerwijze van mening kunnen verschillen. Dit wordt de marginale toetsing genoemd.

De rechter mag zijn eigen beleidskeuze dus niet achteraf in de plaats stellen van die van het bestuursorgaan. Hij zal zich bij zijn beoordeling steeds willen behoeden voor het risico op hindsight bias en  moet de beslissing beoordelen op basis van de omstandigheden en informatie die op dat ogenblik beschikbaar waren, zonder zich te laten leiden door de uiteindelijke gevolgen ervan. Zo behouden bestuurders de nodige ruimte om redelijke ondernemingsrisico’s te nemen, ook wanneer de uitkomst onzeker is.

De marginale toetsing is evenwel geen vrijgeleide. Zij beschermt redelijke beleidskeuzes, maar geen kennelijk onzorgvuldige beslissingen. Voor de naleving van duidelijke wettelijke of statutaire verplichtingen, zoals de tijdige neerlegging van de jaarrekening of de correcte toepassing van de alarmbelprocedure, bestaat bovendien weinig tot geen beleidsruimte.

Niet alleen de inhoud van een bestuursbeslissing is daarom van belang, maar ook de wijze waarop zij tot stand komt. Het bestuursorgaan verzamelt best de relevante informatie, weegt de voornaamste risico’s af en legt de motivering van belangrijke beslissingen liefst duidelijk vast in notulen. Zo kan achteraf worden aangetoond binnen welke context en op welke redelijke gronden de beslissing werd genomen.

Deel deze post
Archief
Wrongful trading – de aanhouder wint niet altijd