Een aannemingsovereenkomst is geen vrijblijvende afspraak: het is een juridisch bindend engagement waarbij partijen (de opdrachtgever en de aannemer) wederzijdse rechten en verplichtingen aangaan. Toch is het in de praktijk soms onvermijdelijk dat één van de partijen – al dan niet terecht – de samenwerking vroegtijdig wil beëindigen. In deze eerste editie van Clausule in de kijker analyseren we de beëindigingsclausule(s).
1. Wanneer mag een overeenkomst wettelijk worden beëindigd?
Een aannemingsovereenkomst is in principe bindend tot het einde van de uitvoering ervan. Toch laat het Burgerlijk Wetboek ruimte voor een vervroegde beëindiging onder bepaalde voorwaarden. Afhankelijk van de omstandigheden kan dit ten gevolge van een opzegging, dan wel een ontbinding.
Opzegging (art. 1794 (oud) BW)
De opdrachtgever/bouwheer kan te allen tijde de aannemingsovereenkomst (van bepaalde duur) opzeggen, ook zonder fout van de aannemer.
Hij is dan wel verplicht om:
de reeds uitgevoerde prestaties te vergoeden, en
een schadevergoeding te betalen voor het gederfde voordeel van de aannemer voor het gedeelte dat hij niet kan uitvoeren door de vervroegde beëindiging door de bouwheer (i.e. winstderving).
Ontbinding (hetgeen zowel gerechtelijk als buitengerechtelijk kan):
Gerechtelijke ontbinding (art. 5.91 BW)
Beide partijen kunnen het contract via de rechtbank ontbinden wegens een ernstige contractuele wanprestatie van de andere partij.Buitengerechtelijke ontbinding op kennisgeving (art. 5.93 BW)
Er is geen rechterlijke tussenkomst vereist bij buitengerechtelijke ontbinding, op voorwaarde dat:de tekortkoming voldoende ernstig is.
de andere partij duidelijk, schriftelijk en gemotiveerd op de hoogte wordt gebracht van de ontbinding.
De wet biedt dus zelf heel wat mogelijkheden aan de partijen om een (aannemings)overeenkomst te beëindigen.
Een beëindigingsclausule in een aannemingsovereenkomst biedt de partijen echter de mogelijkheid om de samenwerking op een gereguleerde manier, volgens hun eigen wensen, te beëindigen. Dit is cruciaal om toekomstige geschillen te vermijden en duidelijkheid te scheppen over rechten en plichten bij het stopzetten van het contract.
Hierbij dienen we wel een kanttekening te maken. Bij het beëindigen van de overeenkomst is best zo duidelijk mogelijk om welke soort beëindiging het gaat, met name of het gaat over een opzegging dan wel een ontbinding. Nuttig daarvoor is om duidelijk te verwijzen naar de juiste clausule en om de aard van de beëindiging te benoemen. Algemenere termen zoals verbreking, beëindiging of stopzetting worden daarbij best vermeden tenzij zeer duidelijk is dat het gaat om een opzegging dan wel een ontbinding (en zelfs dan wordt best de juiste term gebruikt). Bij gebrek daaraan riskeert bijvoorbeeld een bedoelde ontbinding achteraf te worden gekwalificeerd als een opzegging (met belangrijke implicaties op vlak van o.a. schadevergoeding).
Onderstaand overzicht bevat de belangrijkste elementen die u best in zo’n clausule opneemt.
1.1 Hoe een sluitende en evenwichtige beëindigingsclausule te formuleren?
Beëindigingsgronden. De clausule omschrijft best duidelijk op welke gronden het contract beëindigd kan worden.
Mogelijke gronden zijn onder meer:
wanprestatie door één van de partijen van een specifieke bepaling uit het contract (bijvoorbeeld de niet-naleving van zaken zoals de planning, de kwaliteit, een verbod op onderaanneming of de sociale en fiscale bepalingen uit het contract),
overmachtssituaties (zoals natuurrampen, pandemieën of oorlog)
faillissement van één van de partijen,
etc.
Hierbij maken we nog volgende kanttekening. Het kan interessant zijn om te bepalen dat de contractuele afspraken geen afbreuk doen aan de wettelijke beëindigingsmogelijkheden, zoals hierboven werd uiteengezet, of aan andere contractuele afspraken (o.a. de schadebedingen die werden voorzien i.g.v. vertraging).
Voorwaarden. De clausule bepaalt best hoe en eventueel met welke termijn de beëindiging moet worden gemeld.
Zo kan het interessant zijn om te voorzien in de verplichting om voorafgaandelijk een ingebrekestelling door de beëindigende partij te stellen of net om te bepalen dat dit niet het geval is (in de meeste gevallen blijft dit desondanks aangewezen).
Ook vermeldt u best de vereiste vorm:
schriftelijk,
per aangetekende brief,
e-mail met ontvangstbevestiging,
etc.
Ten slotte kan het interessant zijn om een eventuele minimale opzegtermijn te voorzien (bijvoorbeeld onmiddellijke opzegging vs. opzegging na een respijtperiode van veertien dagen).
Gevolgen van de beëindiging: De clausule bepaalt ook best welke gevolgen partijen willen koppelen aan een beëindiging, met name:
de schadevergoeding waarop de beëindigende partij recht heeft (forfaitaire schadevergoeding al dan niet samen met werkelijke schade, enkel vergoeding directe schade, betaling van meerkost van derden voor resterende uitvoering, etc.)
afspraken over:
de verplichting van partijen om op tegensprekelijke wijze een staat op te maken van de plaatsen op ogenblik dat de aannemer de werf verlaat, wat van groot belang kan zijn in het kader van claims die partijen later desgevallend nog tegen elkaar willen richten,
de (eventuele) afrekening van de reeds verrichte prestaties (geleverde materialen, (deels) afgewerkte werken, enz.),
betaling van winstderving bij opzegging op grond van artikel 1794 (oud) BW,
de betaling van de openstaande bedragen,
de (eventuele) compensatie met de geleden schade, en/of
de teruggave of overdracht van materialen, tekeningen, machines of andere projectgerelateerde zaken.
Heeft u vragen over beëindigingsclausules, aarzel niet om contact op te nemen met Jens Rediers, Jef Feyaerts of Sophie De Krock van het team Privaat Bouwrecht - Contract Drafting.