Op 1 januari 2026 trad Titel 1 "Persoonlijke zekerheden" van Boek 9 Burgerlijk Wetboek in werking. Momenteel wordt volop gewerkt aan de teksten voor titels 2 t.e.m. 7, gewijd aan (in die volgorde) het hypotheekrecht, pandrecht, eigendomsvoorbehoud, retentierecht, de voorrechten en de rangconflicten. Onlangs publiceerde de bevoegde commissie een eerste voorstel, dat u hier kan raadplegen.
Met deze hervorming beoogt men een modern, geïntegreerd en toekomstbestendig kader voor het zekerhedenrecht. Hoewel de teksten nog niet definitief zijn, werpen we graag een eerste licht op de belangrijkste krachtlijnen.
In een notendop:
- Titel 2: Hypotheek: De oude Hypotheekwet wordt volledig geïntegreerd in het BW. De doelstellingen van de wetgever (modernisering, integratie en versterking van de rechtszekerheid) komen duidelijk tot uiting. Er wordt ingespeeld op de huidige financieringspraktijk, waarbij o.a. de hypothecaire volmacht en de hypotheekbelofte een volwaardige plaats krijgen. Voorts is er inspiratie gehaald bij Nederland en Frankrijk. De regels worden inhoudelijk afgestemd op andere nieuwe boeken van het BW (zoals Boek 3 en 5), waardoor overbodige bepalingen en herhalingen worden geschrapt. De specifieke procedureregels inzake uitwinning blijven behouden in het Gerechtelijk Wetboek.
- Titel 3: Pand: De huidige Pandwet (inmiddels ca. 8 jaar in werking) geeft weinig aanleiding tot interpretatieproblemen en heeft haar deugdelijkheid in de praktijk bewezen . Omdat economische zekerheid vraagt om juridische stabiliteit, tracht men zo min mogelijk aan de inhoudelijke regels te raken. De (beperkte) aanpassingen zijn voornamelijk terminologisch en structureel. Bepalingen die door de algemene regels van het nieuwe BW overbodig zijn geworden (zoals zakelijke subrogatie en vermenging, reeds geregeld in Boek 3), worden weggelaten.
- Titel 4: Eigendomsvoorbehoud: De regeling omtrent het eigendomsvoorbehoud (thans artikel 69 e.v. Pandwet) verhuist naar een eigen, afzonderlijke titel. De bepalingen worden nagenoeg letterlijk overgenomen, met een paar expliciete verduidelijkingen. Zo wordt nu verankerd dat een eigendomsvoorbehoud ook kan worden bedongen in een dienstencontract of contract tot vestiging van gebruiksrechten.
- Titel 5: Retentierecht: Net als het eigendomsvoorbehoud krijgt ook het retentierecht (thans artikel 73 e.v. Pandwet) een eigen, autonome plek in Boek 9 BW. De bepalingen worden nagenoeg allemaal ongewijzigd overgenomen.
- Titel 6: Voorrechten: Waar continuïteit geldt bij het pandrecht, eigendomsvoorbehoud en het retentierecht, kiest de wetgever bij de voorrechten voor een grondigere hervorming. In de rechtsleer werd deze materie al enige tijd als 'scheefgegroeid' beschouwd. De voorrechten uit de oude Hypotheekwet worden geïntegreerd in Boek 9 BW en krijgen een likje verf. De teksten brengen geen inhoudelijke revolutie, maar wel grondige herschikking en verduidelijking. Bijzondere voorrechten buiten het BW blijven bestaan in hun eigen specifieke wetgeving (denk aan fiscale voorrechten, maritieme voorrechten, en de voorrechten van de commissionair of de verzekeraar).
- Titel 7: Rang: Wanneer verschillende soorten zekerheden samenlopen, is een duidelijke en voorspelbare rangregeling cruciaal. Titel 7 introduceert een meer coherente en vereenvoudigde regeling. De basisprincipes worden wettelijk verankerd. Ten slotte worden bestaande hiaten in de wetgeving verholpen (bv. rangconflicten die bij inwerkingtreding van de oude Hypotheekwet nog niet aan de orde waren).
De teksten zullen verder op punt worden gezet. Gelet op het belang van zekerheden in het economische verkeer, zowel voor ondernemingen als voor particulieren, wordt ook ruimte voorzien voor input van het ruime publiek. Eénieder die dit wenst, mag zijn/haar opmerkingen inzenden naar de FOD Justitie t.e.m. 20 juli 2026. Meer informatie hierover vindt u via deze link.
Dave Mertens en Emilie Bogaerts